Etapy rozwoju mowy a funkcjonowanie w szkole
Mowa to zasób wyrazów, wyrażeń, zwrotów i form w celu porozumiewania się przez dany naród lub region. Mowa ludzka nie jest umiejętnością wrodzoną. Jest czymś co wyróżnia nas od pozostałych żyjących istot na świecie. Uczymy się jej od najbliższego otoczenia, a przede wszystkim matki poprzez naśladowanie. Największe znaczenie w procesie przyswajania mowy ma nasz słuch.
Rozwój mowy trwa kilka lat i w jego przebiegu wyodrębnia się pewne okresy. Według prof. Leona Kaczmarka wyodrębnia się cztery okresy kształtowania się mowy:
1.Okres melodii (sygnału apelu- od 0 do 1 roku życia)
2.Okres wyrazu (sygnału jednoklasowego- od 1-2 roku życia)
3.Okres zdania (sygnału dwuklasowego- od 2 do 3 roku życia)
4.Okres swoistej mowy dziecięcej (swoistych form językowych- od 3 do 7 roku życia)
Tu miedzy 3 a 9 miesiącem życia płodowego dopełniają się dwa podstawowe warunki do kształtowania się mowy. Wykształcają się wtedy narządy mowy oraz zaczyna się ich funkcjonowanie. Pierwsze zjawiska, które płód odbiera to zjawiska rytmiczne. Doskonalona jest też funkcja słuchowa. Dziecko rejestruje wtedy głos matki. W kolejnym etapie słyszy bicie jej serca. W czasie ciąży nabywamy odruchy, które będą decydujące jeśli chodzi o sprawności narządów mowy. Nie bez celu dzisiaj są częste wizyty u ginekologa czy też zalecenia na badania prenatalne, bo pomogą one dość szybko wykryć wady jakie mogą być w czasie ciąży.
Okres melodii (od urodzenia do 1 roku życia)
Narodziny dziecka- pierwszy krzyk i pierwszy oddech. Dziecko wydaje różne rodzaje krzyku (matka uczy się je interpretować, rozpoznawać), mlaska, cmoka. Płaczem i krzykiem dziecko reaguje na odczucia dla niego niemiłe jak ból, głód czy zimno. Inaczej brzmi płacz czy krzyk wyrażający zadowolenie. Dźwięki te przypominają samogłoski a, o lub u. Warto tu wspomnieć, że karmienie piersią matki jest najlepszym sposobem na prawidłowy rozwój dziecka oraz gimnastykę jego narządów mowy. Jeśli matka nie może karmić z różnych przyczyn bardzo ważną rzeczą będzie odpowiednie dobranie smoczka do butelki i tu już można poprosić o pomoc logopedę.
W 2 lub 3 miesiącu życia niemowlę zaczyna głużyć czyli wydaje śpiewne dźwięki: „agu”, „agi”, „ki”, „gi”…. Reaguje także na różne dźwięki, zaczyna się głośno śmiać. Dźwięki, które dzieci wydają w tym okresie brzmią na całym świecie podobnie. Głużenie jest odruchem bezwarunkowym odgrywający rolę gimnastyki aparatu artykulacyjnego. Głużą dzieci zarówno słyszące, jak i niesłyszące. Około 18 miesiąca życia dzieci głuche przestają głużyć.
Od 6 miesiąca życia głużenie przekształca się w gaworzenie. Gaworzenie to pierwsze zabawy z głosem, dziecko powtarza i naśladuje dźwięki mowy. Dziecko wymawia wtedy prawie wszystkie samogłoski i wiele spółgłosek, zaczyna prowadzić swojego rodzaju rozmowę z opiekunem. Gaworzenie będzie trwało, jeśli dorośli będą odpowiadali na „zaczepki” swoich dzieci naśladując dźwięki przez nie wydawane. W ten sposób zachęcamy dzieci do „mówienia”. Pamiętając, że dla rozwoju mowy ważna jest interakcja.
Między 7 a 8 miesiącem życia dziecko reaguje na mowę. Na głośny czy ostry ton naszego głosu dziecko reaguje płaczem, a uśmiecha się kiedy mówimy do niego spokojnie czy pieszczotliwie. W tym czasie dziecko wielokrotnie powtarza takie same sylaby w ciągu np.: bababa, mama, dadada. Gdy dziecko jest zadowolone staje się to intensywniejsze. Ważne, że jeśli zauważymy, że dziecko nie gaworzy należy zgłosić się do logopedy lub na badanie słuchu.
W czasie 8 a 10 miesiąca życia dziecko próbuje naśladować mowę dorosłych, wielokrotnie powtarza usłyszane sylaby (głośno, cicho, nisko, krótko, długo). Jest to tak zwana echolalia. Rozumie już kilkanaście słów- imiona, nazwy zabawek oraz zakaz „nie”. Mówienie do dziecka, a także głośne czytanie z pokazywaniem i omawianiem obrazków stanowi zachętę do ciągłych powtórzeń.
Pod koniec 1 roku życia dziecko rozumie i spełnia proste polecenia. Wypowiada 2-3 wyrazy. Roczne dzieci przeciętnie mogą wymówić do 6 wyrazów. Są jednak i takie, które nie wypowiadają żadnego lub takie, które wymawiają bardzo dużo. Dziecko oprawnie wymawia już samogłoski (a) i (e), niekiedy (i) oraz spółgłoski (m, b, t, d) oraz (j).
W tym okresie rodzice szczególnie powinni zwrócić uwagę na odpowiednie odruchy ssania, połykania, otwierania ust. Niereagowanie na dźwięk, brak zainteresowania rozmówcą czy brak reakcji na dotyk należy to skonsultować ze specjalistą pediatrą lub logopedą.
Okres wyrazu (od 1 do 2 roku życia)
Jest to okres intensywnego rozwoju mowy i ogromnych zmian w funkcjonowaniu poznawczym. Na tym etapie dziecko rozumie już coraz więcej, rozpoznaje przedmioty. Jego wypowiedzi zbudowane są w całości lub części wyrazu. Jeden wyraz zastępuje zdanie lub kilka zdań. Pierwszymi komunikatami są onomatopeje czyli wyrazy dźwiękonaśladowcze typu: miau, hau, koko. W miarę rozwoju sprawności artykulacyjnej głoski wypowiadane są precyzyjniej. W tym czasie dziecko wzbogaca swoje słownictwo, rozumie słowa i swoje wypowiedzi oraz doskonali wymowę. Dziecko na tym etapie wymawia wszystkie samogłoski ustne (a, e, o, i, u, y) oraz (p, b, m, t, d, n, k) niekiedy (c, ć, ś).W tym okresie brak wyżej wymienionych umiejętności może wzbudzić już niepokój. Warto wtedy zwrócić uwagę na wady zgryzu oraz czy mowa dziecka jest poprawna (np.: nie za cicha, brak jąkania, świszczenia).
Okres zdania (od 2 do 3 roku życia)
W wypowiedziach dziecka zauważamy, że dość szybko wzbogaca się słownictwo, stabilizuje się system fonologiczny. Wypowiedzi dziecka zaczynają być budowane zgodnie z uzusem językowym. Dziecko rozumie co mówią rodzice. Pierwsze zdania są dwuwyrazowe i twierdzące, ale za chwilę pojawiają się proste zdania pytające czy rozkazujące. Głoski, które sprawiają trudności dziecko zastępuje łatwiejszymi, ponieważ narządy mowy nie są jeszcze dostatecznie sprawne. Mowa dziecka jest zrozumiała nie tyko dla jego najbliższych. To czas przełomowy dla rozwoju mowy, gdyż dziecko przyswaja wtedy podstawy leksykalne, fonetyczne i morfologiczne ojczystego języka. Dziecko zaczyna rozróżniać zaimki osobowe ja-ty. Poprawnie wymawia samogłoski oraz spółgłoski jak np.: p, b, m, t, f, w, d, h, s. Może być jeszcze problem z wymową dwuznaków jak: sz, cz, dz. Trzylatek ma prawo jeszcze wymawiać spółgłoski dźwięczne niepełną dźwięcznością np.: w/f oda zamiast woda. Co może niepokoić na tym etapie to jąkanie, gdyż dziecko ma chęć powiedzieć dużo, ale nie umie tego wypowiedzieć. Dzieci zwykle w tym okresie zadają dużo pytań, mówią szczerze o swoich odczuciach, tym co myślą i widzą oraz potrafią już zgłaszać swoje potrzeby.
Okres swoistej mowy dziecięcej (od 3 do 7 roku życia)
Na tym etapie rozmowa dziecka jest swobodna. Artykulacja zbliża się do tej prawidłowej. Dziecko potrafi także zauważyć kiedy rówieśnik źle wymawia jakieś słowo. Rozwija w ten sposób swoją świadomość metajęzykową. Wymowa spółgłosek syczących (s, z, c, dz) może jeszcze być zamieniana na łatwiejsze. Występują tutaj także zjawiska asymilacji czyli upodobnienia np.: „śary” zamiast „szary” oraz zjawisko kontaminacji, czyli tworzenia wyrazów na zasadzie zlepienia ich w jedno słowo np.: pomasować czyli posmarować masłem. Dziecko na tym etapie ma prawo mówić niektóre słowa „po swojemu”. Jeśli chodzi o samogłoski nosowe (ą) i (ę) wypowiadane przez dziecko w wygłosie to (ą) zostaje zamieniona na (–om) np.: kolegom zamiast kolegą, a samogłoska nosowa (ę) również w wygłosie występuje jako (e), czyli dobrze. Dziecko na tym etapie zadaje dużo pytań, jest ciekawe wszystkiego dookoła. Pamiętajmy, żeby cierpliwie i jasno dla dziecka odpowiadać na te pytania. To właśnie dobry moment na stworzenie właściwej komunikacji z dzieckiem. Pod koniec 4 roku życia może pojawić się głoska (r), która wcześniej była zastąpiona (l lub j). Dziecko pięcioletnie wypowiada się już zrozumiale, opowiada chętnie np.: obejrzaną niedawno bajkę. Umie już określić kolejność wydarzeń. Na tym etapie powinny pojawiać się głoski: sz, rz (ż), cz, dż oraz głoska r. Do 5 roku życia możemy zauważyć jeszcze nieprawidłowości fonetyczne. Rozwój mowy dziecka postępuje równolegle z jego rozwojem umysłowym, fizycznym oraz rozwojem narządów artykulacyjnych. Ustalenie się wymowy powinno być zakończone do 6 roku życia, ale proces rozwoju języka trwa nadal. Co warto zauważyć, że dzieci potrafią inaczej rozmawiać z osobami dorosłymi np.: swoją panią a inaczej rozmawiają z rodzicami czy też rówieśnikami. Pod koniec 6 roku życia dzieci bawią się językiem mówiąc rymowanki, wierszyki czy też śpiewając. Dzieci na tym etapie wypowiadając się potrafią już stosować porównania, określenia. Około 7 roku życia dziecko powinno osiągać dojrzałość szkolną a co za tym idzie już poprawną artykulację, poprawne wypowiedzi, bogate słownictwo. Ważne jest aby dziecko miało chęć mówienia, a nie miało lęku przed mówieniem.
Rozwój mowy jest procesem stopniowym i ściśle związanym z rozwojem ma kluczowe znaczenie dla powodzenia szkolnego, ponieważ język jest podstawowym narzędziem uczenia się. Dziecko z dobrze rozwiniętą mową łatwiej zrozumie zależność między dźwiękiem a literą. Opóźnienie w rozwoju mowy mogą powodować trudności w czytaniu i pisaniu a co za tym idzie – dysleksję czy dysgrafię.
Uczeń z ubogim słownictwem lub wadami wymowy ma często trudności ze zrozumieniem nauczyciela i treści. Może mieć problem ze sformułowaniem wypowiedzi i aktywnym uczestnictwem w lekcjach. Sprawa komunikacyjna sprzyja także integracji z rówieśnikami. Trudności w wymowie (jąkanie, seplenienie) mogą powodować nieśmiałość, wycofanie a nawet frustrację.
Podsumowując warto zwrócić uwagę, że rozwój mowy u każdego małego człowieka przebiega w sposób indywidualny. Różna może być także kolejność wymawianych głosek. Stopień rozwoju mowy w danym momencie zależny jest od wpływu środowiska, podejścia rodziców oraz najważniejsze jego rozwoju psychofizycznego. Język od zawsze fascynował i był przedmiotem badań. Istotną rolę przypisano tu relacji matka-niemowlę, czyli pierwszy rok życia dziecka. Ważne są pozytywne kontakty matki z niemowlakiem. Niewłaściwa atmosfera w domu, niepoprawne stosunki między rodzicami, bardzo często powodują jąkanie się, mutyzm, logofobię oraz opóźnienie rozwoju mowy. Aby rozwój mowy przebiegał poprawnie pamiętajmy aby wypowiadać słowa poprawnie a nie w sposób dziecinny. Uważnie słuchajmy dziecka, oglądajmy książeczki, mówmy wierszyki, tańczmy, śpiewajmy, zachęcajmy do naśladowania czynności przez nas wykonywanych.
Czego należy unikać to jak najmniej oglądania telewizji, tabletów czy telefonów co jest zmorą dzisiejszych czasów. Poświęcajmy czas naszym dzieciom, robiąc z nimi wspólnie wiele fajnych rzeczy, bo czas ucieka a chwile te są bezcenne. Także nie odkładajmy czegoś na późnej. Jeśli zauważymy jakieś nieprawidłowości w mowie na każdym etapie rozwoju udajmy się do logopedy na konsultacje, bo na pewno to nie zaszkodzi a może wiele zdziałać.
Literatura:
1. A. Balejko, Pomagam dziecku w mówieniu, czytaniu i pisaniu, Białystok 1996
2. K. Błachnio, Vademecum logopedyczne, UAM, Poznań 1992
3. K. Błachnio, Wprowadzenie do zagadnień logopedii wieku rozwojowego, GWSHM „Milenium, Gniezno 2011
4. J. Cieszyńska-Rożek, Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci, Kraków 2013
5. L. Kaczmarek, Nasze dziecko uczy się mówić, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1966
6. I. Styczek, Logopedia, PWN, Warszawa 1983
Warsztaty logopedyczne z udziałem dzieci i rodziców z grupy Sówki i Zajączki
W środę, 4 czerwca, odbyły się wyjątkowe warsztaty logopedyczne z udziałem dzieci oraz ich rodziców. Było to spotkanie pełne uśmiechu, kreatywności i wspólnej pracy!
Zarówno mali uczestnicy, jak i ich opiekunowie byli bardzo zaangażowani – ćwiczyli, powtarzali, wycinali, bawili się słowami i dźwiękami. Każde zadanie wykonywali z entuzjazmem, a wspólna praca przyniosła mnóstwo satysfakcji i radości.
Dziękujemy wszystkim za aktywny udział! 💬💪
Razem udowodniliśmy, że nauka przez zabawę to świetny sposób na rozwijanie mowy i komunikacji! 🗣️❤️
Projekt „Szkoła dostępna dla wszystkich” (UNICEF-ASA), realizowanym przez Instytut Badań Edukacyjnych w partnerstwie z UNICEF oraz Ministerstwem Edukacji Narodowej we współpracy z uczelniami i organizacjami pozarządowymi.
Kadra specjalistów: Agnieszka Ciechanowska, Aneta Błażykowska, Aneta Siuda oraz Monika Pawlak – w roku szkolnym 2024/2025 poszerzyła wiedzę w zakresie wspierania dostępności w edukacji i udzielania wsparcia psychologiczno-pedagogicznego uczniom, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci w wieku przedszkolnym.
Uczestnicy szkolenia posiadają wiedzę w zakresie prowadzenia przesiewowej oceny funkcjonowania oraz diagnozowania małego dziecka, co pozwala na wczesne rozpoznanie jego potrzeb rozwojowych. Znają nowoczesne narzędzia diagnostyczne na bazie których potrafią przeprowadzić analizę oraz opracować skuteczne działania profilaktyczne i terapeutyczne. Posiadają kompetencje w zakresie wspomagania rozwoju językowego, szczególnie u dzieci dwujęzycznych, co sprzyja ich komunikacji i integracji w środowisku przedszkolnym. Potrafią wdrażać zintegrowane podejście terapeutyczne oraz koordynować działaniami, aby efektywnie dostosować wsparcie do indywidualnych potrzeb dzieci.
Dysponują umiejętnościami wspierania dzieci w procesie adaptacji, zna efektywne strategie, które zmniejszają lęk dzieci przed rozstaniem z rodzicami oraz wspierają ich adaptację do nowego otoczenia. Wykazują kompetencje w rozwijaniu umiejętności społeczno-emocjonalnych dzieci, prowadząc zajęcia oparte na grach, scenkach i historyjkach, które wspierają dzieci w identyfikacji emocji oraz rozwiązywaniu konfliktów. Dodatkowo, uczestnicy znają strategie stymulowania zdolności dzieci do dostrzegania perspektyw innych osób, co pozytywnie wpływa na ich umiejętności społeczne i emocjonalne. Posiadają wiedzę w zakresie budowania pozytywnego i sprzyjającego integracji klimatu w szkole lub przedszkolu, dzięki zrozumieniu relacji interpersonalnych i empatii, które są kluczowe dla efektywnego uczenia się i współpracy w grupie.
Światowy Dzień Świadomości Autyzmu
🌟 Europejski Dzień Logopedy 6 marca 2025 r. 🌟
Z okazji Europejskiego Dnia Logopedy, Pani Agnieszka – neurologopeda, przez cały 1 tydzień marca prowadziła zajęcia logopedyczne w każdej grupie wiekowej. 🎤💬
W ramach zajęć dzieci miały okazję poprawić swoją wymowę, ćwiczyć zdolności językowe oraz rozwijać umiejętności komunikacyjne. 👶🗣️ Celem było wspieranie prawidłowego rozwoju mowy i języka, a także zwiększenie świadomości na temat znaczenia pracy logopedy w codziennej komunikacji. 🌱✨
Dzieci były bardzo zaangażowane, a zabawy logopedyczne sprawiły im ogromną radość! 😊🎉 Dzięki tym ćwiczeniom zdobyły nowe umiejętności, które będą miały pozytywny wpływ na ich przyszły rozwój językowy.
Prezentacja multimedialna: Kącik logopedyczny
Link do prezentacji:
https://docs.google.com/presentation/d/1Eror6tAVFGL-72vTDFqTJOmoKDkLkl7T/edit?usp=drive_link&ouid=110790611576722883304&rtpof=true&sd=true
PROJEKT EDUKACYJNY: ZABAWY LOGOPEDYCZNE Z MÓWI AGĄ – SEMESTR I – 2024/25
W naszym przedszkolu w I semestrze projekt logopedyczny realizowało 8 grup.
Głównym celem projektu logopedycznego jest dbanie o właściwą stymulację rozwoju mowy oraz wdrażanie profilaktyki logopedycznej.
Zadania projektowe powiązane są z filmikami umieszczonymi na kanale YouTube: Mówi Aga
Zadanie projektowe:
Listopad:
Gimnastyka buzi i języka – Mówi Aga odcinek 1
https://youtu.be/JmlWtzAdFe0?si=r5pahnOSP8qZIxrb
Grudzień:
Dmuchajka logopedyczna – Mówi Aga odcinek 2
https://youtu.be/9JG1G8QblHg?si=TV64A0sk9xoFRLLX
Styczeń:
Rozdmuchane farby – Mówi Aga odcinek 8
https://youtu.be/3kUA9Ui0-lY?si=aU18ueESOttKjJNP
Zapraszam na mój kanał https://www.youtube.com/@mowiaga
Agnieszka Ciechanowska
neurologopeda
